Kategoriler
İş ve Finans

İŞ SÖZLEŞMESİ TÜRLERİ

a) Sürekli Ve Süreksiz iş Sözleşmesi:

Nitelikleri bakımından en çok otuz işgünü süren işlere süreksiz iş, bundan fazla süren işlere sürekli iş denir. Bu ayırım, işin niteliği gibi objektif bir ölçüte dayanmaktadır. Bu ayırıma paralel olarak süreksiz işler üzerine kurulan iş sözleşmelerine “süreksiz iş Buradaki süreklilik; iş sözleşmesinin sürekliliğinideğil, işin sürekli ya da süreksiz olmasını göstermektedir. Şöyle ki; iş otuz işgünü içinde tamamlanacak nitelikte ise yapılacak sözleşme süreksiz işe ait süreksiz iş sözleşmesi, buna karşılık otuz işgününden fazla sürecekse sürekli işe ait sürekli iş sözleşmesinden söz edilir. Bu ayırımın önemi ise süreksiz işlere, ilke olarak Borçlar Yasasının md.313 ve devamında yer alan hizmet akdine (iş sözleşmesine) ilişkin hükümlerin uygulanmasıdır.

b) Belirli Süreli ve Belirsiz Süreli iş Sözleşmesi:

Belirli süreli ve belirsiz süreli iş sözleşmeleri ayırımında tarafların iş sözleşmesinin devamı için bir süre kararlaştırıp kararlaştırmadıklarına bakılmaktadır. Belirsiz süreli iş sözleşmeleri, tarafların yaptıkları sözleşmeye herhangi bir süre koşulu koymamaları halinde ortaya çıkar. Belirli süreli iş sözleşmeleri ise; işin türü itibariyle süreklilik göstermeyen veya belirli bir işin tamamlanması yahut belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan sözleşmelerdir. Belirli süreli iş sözleşmesi, işin mahiyetinden kaynaklanan esaslı bir neden olmadıkça birden fazla (zincirleme) yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi, başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli iş sözleşmesi 1 defa uzatılabilir. Belirli süresi 1 yıl ve daha az olanlar süresi kadar, belirli süresi 1 yıldan fazla olan iş sözleşmeleri ise en fazla 1 yıl süreyle uzatılabilir. Öte yandan, önceki dönem uygulamalarında sıkça karşılaşılan zincirleme iş sözleşmesi veya girdi-çıktı adı verilen, belirli süreli iş sözleşmelerinin birbirini izler şekilde ardı ardına yapılması ve böylece işçilerin bazı haklardan yararlanmasının engellenmesine yönelik kötüye kullanım da 4857 sayılı Kanunla hüküm altına alınmıştır.

c) Tam Süreli – Kısmi Süreli iş Sözleşmesi:

Haftalık çalışma süresi 45 saat olarak kararlaştırılan sözleşmeler tam süreli iş sözleşmesi olarak adlandırılır. Bu süre taraflarca veya toplu iş sözleşmeleri ile kırk beş saatin altında bir süre olarak da kararlaştırılabilir. Ancak iş sözleşmesi ile haftalık normal çalışma süresi kırk beş saatten fazla bir süre olarak belirlenemez. Kısmi süreli çalışma ise, işyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışmadır. Örneğin bir işyerinde haftada 45 saat çalışma yapılıyorsa, burada haftalık 30 saate kadar çalıştırılan işçilerin kısmi süreli çalıştırıldıkları kabul edilir.

d) Çağrı Üzerine Çalışmaya Dayalı İş Sözleşmesi:

Çağrı üzerine çalışma da nitelik itibariyle kısmi süreli çalışmadır. Ancak, burada işçinin üstlendiği işi ihtiyaç duyulduğunda çağrı üzerine yapacağından tarafların kısmi süreyi belirli bir zaman dilimi içinde kararlaştırabilecekleri gibi (örneğin; haftada 24 saat), belirli bir zaman dilimi içinde söz konusu süreyi kararlaştırmamış da olabilir. Bu takdirde işçinin haftalık kısmi çalışma süresi yasal olarak 20 saat kabul edilir . Çağrı üzerine çalıştırılmak üzere kısmi süreli iş sözleşmesi yapılan işçi, belirlenen sürede çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanır. Hemen belirtelim ki; çağrı üzerine çalışma yapmak üzere yapılan sözleşmede günlük çalışma süresi kararlaştırılmamışsa işveren her çağrıda işçiyi en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır. İşçiye ihtiyaç halinde talep hakkı bulunan işveren, aksi belirtilmedikçe bu çağrıyı en az dört gün önceden yapmak zorundadır.

e) Deneme Süreli iş Sözleşmesi:

Deneme süreli iş sözleşmesi ile öngörülen taraflarca kararlaştırılan deneme süresi kadar belirli süreli ayrı bir iş sözleşmesi değil; tek bir iş sözleşmesi içinde taraflarca kararlaştırılan bir deneme süresi söz konusudur. Dolayısıyla, deneme süresi sonunda tarafların birbirleriyle bağlı kalmayı istemeleri halinde yeni bir iş sözleşmesi yapılmaz ve tarafların tüm hak ve borçları, işçinin ilk kez çalışmaya başladığı tarihten ( deneme süresinin başından itibaren) itibaren işler.

Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesinin bildirimsiz ve tazminatsız fesih olanağına sahiptirler. Bu süre en çok iki ay olabilir. Bu süre, toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar uzatabilirler.

Bir cevap yazın