Kategoriler
İş ve Finans

Uzmanı olmayanlar için varant! Varant nedir?

Varrant piyasaların en yeni tanıştığı enstrümanlardan biri. Özellikle Deutsche Securities’in Türkiye’de öncülük ettiği varrant aslında bir koruma enstrümanı.

Uzmanı olmayanlar için varant! Varant nedir? Varant piyasası nasıl çalışır!

Varant’lar sahibine belli bir finansal varlığı belli bir süreliğinde belirlenen kullanım fiyatından (strike price) alım yada satım hakkı veren anlaşmalardır. Aracı kurumlar tarafından çıkartılır. Varantı satın alan yatırımcı, varantı aldığı aracı kuruma tekrar geri satarak varsa karını realize edebilir.

IMKB’de işlem gören bazı hisse senetleri için ve İMKB 30 endeksi için varantlar şu anda piyasada mevcuttur.

Varantlar kaldıraçlı ürünler olduğu için hem karı hem zararı arttırırlar. Finansal ürünleri yakından tanıyanlar varantların bir çeşit opsiyon olduğunu anlayacaklardır.

Varantları, endek varantı olan İMKB 30 varantı üzerinden anlatalım.

2 Çeşit varant vardır:

1. CALL/alım varantı: IMKB 30 yükseldikçe alım varantının değeri yükselir. İMKB 30’da alım varantı, anlaşılan seviyeden IMKB 30 endeksini almayı sağlar. Eğer İMKB 30’un fiyatı aynı karlırsa gün geçtikçe varantın fiyatı düşer. Varant fiyatındaki bu azalmanın sebebi ise endeksin 10 günde oynayabileceği toplam puan ile 2 günde oynayabileceği puan ihtimalinin aynı olmamasıdır. Varantın gün geçtikçe fiyatının azalmasına “varant zamandan yiyor” denir.

Daha detaylandırırsam Ağustos başında da İMKB 90 bin olsun, ay sonunda da. Sahip olduğum alım varantı Ağustos başında daha değerli olacaktır. Çünkü puan değişmediği sürece, günler geçtikçe olası hareket ihtimali azaldığı için varant fiyatı azalır.

Örnek:
Diyelim ki ben 2 ay vadeli, işlem fiyatı 75 bin olan Ağustos 31 vadeli alım varantınını 0,87TL’den satın aldım. İMKB 30 Ağustos sonunda 90 bin oldu varsayalım. Varantım sayesinde endeksi piyasa fiyatı olan 90 binden değil, kullanım hakkı olan 75 binden alabiliyorum. Aradaki 15 bin puan da benim karım olur. Şu anki varantların fiyatları 1/5000 oranı ile çarpıldığı için karım olan 15 bin endeks puanı varant fiyatına 3 TL olarak yansır. (15000*1/5000 = 3 TL )

Özetle 0,87 TL ödediğim 75 bin kullanım fiyatlı 31 Ağustos vadeli varantım, vade sonunda İMKB 30’un 90 bin puana çıkması ile 3 TL oldu.

Eğer vade sonunda İMKB 30 endeksi 75 bin puanın altında kalırsa varantımın değeri 0 olur ve ben varant için ödediğim tüm parayı kaybederim.

Eğer diyelim ki IMKB vade sonunda 77500 oldu. Bu durumda benim kullanım fiyatı 75 bin olan varantımın endeks bazında değeri +2500 puan olur. Çünkü piyasada 77500 puan olan endeksi 75 bin puandan edinme hakkını varantım bana veriyor. Varantın TL bazında değeri ise 0,50 TL (2500*1/5000=0,5) olur.

2. PUT/satım varantı: IMKB 30 düştükçe satım varantının değeri yükselir. İMKB 30’da satım varantı, anlaşılan seviyeden karşı tarafa IMKB 30 endeksini satmayı sağlar. Aynı alım varantında olduğu gibi eğer İMKB 30’un fiyatı aynı karlırsa gün geçtikçe varantın fiyatı düşer

Örnek:
Diyelim ki ben 2 ay vadeli, işlem fiyatı 65 bin olan Ağustos 31 vadeli alım varantınını 0,42TL’den satın aldım. İMKB 30 Ağustos sonunda 55 bin oldu varsayalım. Varantım sayesinde endeksi piyasa fiyatı olan 55 binden değil, kullanım hakkı olan 65 binden satma hakkım var. Aradaki 10 bin puan benim karım olur. Şu anki varantların fiyatları 1/5000 oranı ile çarpıldığı için karım olan 10 bin endeks puanı varant fiyatına 2 TL olarak yansır. (10000*1/5000 = 2 TL )

Özetle 0,42 TL ödediğim 65 bin kullanım fiyatlı 31 Ağustos vadeli varantım, vade sonunda İMKB 30’un 55 bin puana düşmesi ile 2 TL oldu.

Eğer vade sonunda İMKB 30 endeksi 65 bin puanın üstünde kalırsa varantımın değeri 0 olur ve ben varant için ödediğim tüm parayı kaybederim.

Eğer diyelim ki IMKB vade sonunda 62500 oldu. Bu durumda benim kullanım fiyatı 65 bin olan varantımın endeks bazında değeri +2500 puan olur. Çünkü piyasada 62500 puan olan endeksi 65 bin puandan satma hakkını varantım bana veriyor. Varantın TL bazında değeri ise 0,50 TL (2500*1/5000=0,5) olur.

Varantlar vade sonuna kadar tutulmak zorunda değildir. Vadesinden önce aracı kuruma geri satılabilir. Hatta varant ne kadar önce satılırsa o kadar değerli olur çünkü varant yukarıda açıkladığımız gibi zamandan yiyen bir üründür.

Yazar Ömer Moğultay

Kim ki bize anlatır kendini? Hatırlatmıyorsa bir kişi kendini unuttu diye kınamamalı hiçbir kimseyi.